Tàu Vịnh Xanh 58 được thiết kế với chiều cao vượt quy chuẩn, nhưng lại không được trang bị thiết bị phát tín hiệu cấp cứu tự động. Khi hệ thống GPS bị ngắt kết nối, cơ quan giám sát cũng không phát hiện kịp thời tình trạng mất liên lạc này.
Chiếc tàu xuất phát từ cảng Bãi Cháy (Quảng Ninh) lúc 12h55 ngày 19/7, chở theo 46 hành khách và 3 thuyền viên. Đến khoảng 13h30, khi đang di chuyển gần khu vực hang Đầu Gỗ thì gặp giông lớn và bất ngờ bị lật úp, toàn bộ người trên tàu rơi xuống biển. Tín hiệu GPS mất kết nối lúc 14h05. Vị trí tàu chìm cách bến Tuần Châu hơn 1 km, cách đất liền khoảng 3 km
Tại cuộc họp chiều 20/7, đại tá Hoàng Văn Thuyết – Chính ủy Bộ Chỉ huy Quân sự tỉnh Quảng Ninh – cho biết đơn vị tiếp nhận thông tin tai nạn lúc 15h30, tức gần 2 tiếng sau khi vụ việc xảy ra. Chỉ 10 phút sau đó, tàu cứu hộ được triển khai tới hiện trường. Tuy nhiên, công tác cứu nạn bị trì hoãn do thời điểm sau vụ lật tàu, khu vực này tiếp tục hứng chịu mưa đá và gió giật mạnh khiến việc tiếp cận và thông tin gặp nhiều trở ngại.
Do không được phát hiện và ứng cứu kịp thời, các nạn nhân buộc phải tự xoay xở để sinh tồn. Nhiều người bị mắc kẹt trong khoang tàu được người khác hỗ trợ thoát ra ngoài, song do kiệt sức nên không qua khỏi. Đến chiều 20/7, lực lượng chức năng ghi nhận 37 người tử vong, 2 người mất tích và 10 người được cứu sống. Công tác tìm kiếm hai nạn nhân còn lại vẫn đang được khẩn trương triển khai.
Câu hỏi đặt ra: Liệu tàu Vịnh Xanh 58 có đáp ứng đủ các tiêu chuẩn an toàn, cứu hộ cứu nạn?
Theo hồ sơ đăng ký phương tiện thủy nội địa do Sở Giao thông Vận tải (nay là Sở Xây dựng) tỉnh Quảng Ninh cấp, tàu Vịnh Xanh 58 được đóng vào năm 2015, chiều dài 24 m, rộng 6 m, tải trọng 12 tấn, được phép chở tối đa 48 hành khách. Tàu đã được cấp giấy chứng nhận an toàn kỹ thuật và bảo vệ môi trường vào tháng 1/2025.
Phó giám đốc Công an tỉnh, ông Cù Quốc Thắng cho biết thời hạn kiểm định của tàu còn hiệu lực đến hết năm 2026. Theo chỉ đạo của UBND tỉnh, tàu cũng đã lắp đặt thiết bị định vị GPS nhằm phục vụ công tác giám sát hành trình. Tuy nhiên, sự cố lần này cho thấy hệ thống cảnh báo và phản ứng vẫn còn nhiều lỗ hổng nghiêm trọng.
Lỗ hổng kép trong thiết kế và giám sát tàu du lịch sau vụ lật tàu Vịnh Xanh 58
Tại buổi họp báo chiều 20/7, ông Bùi Hồng Minh – Phó Giám đốc Sở Xây dựng Quảng Ninh – khẳng định các tàu du lịch hoạt động trên vịnh Hạ Long phải tuân thủ quy chuẩn an toàn cao hơn mức quốc gia. Thực tế, 100% tàu hiện nay, bao gồm Vịnh Xanh 58, đều đạt yêu cầu này. Theo hồ sơ, Vịnh Xanh 58 có hệ số an toàn ổn định 2,3, trong khi quy chuẩn chỉ yêu cầu mức 1.
Tuy nhiên, một nghịch lý đáng báo động là dù có thiết kế cao và hệ số ổn định tốt, Vịnh Xanh 58 lại không được trang bị thiết bị phát tín hiệu cấp cứu tự động. Khi hệ thống GPS bị ngắt lúc 14h05 ngày 19/7, không có bất kỳ cảnh báo nào được gửi đi, và gần 90 phút sau – đến 15h30 – lực lượng biên phòng mới nhận được tin báo từ người dân.
Theo TS Phạm Hà – CEO Lux Group, một đơn vị vận hành chuỗi du thuyền cao cấp – hiện tại thuyền trưởng có hai cách thủ công để phát cảnh báo khi mất tín hiệu: liên lạc bằng bộ đàm hoặc nhấn nút hệ thống AIS (hệ thống nhận dạng tự động) cạnh khu vực lái. Tuy nhiên, nếu sự cố xảy ra đột ngột và thuyền viên không kịp phản ứng, thì hệ thống hiện tại hoàn toàn không có khả năng cảnh báo tự động, gây trì hoãn nghiêm trọng trong ứng cứu.
Một chuyên gia trong ngành thông tin hàng hải cho biết, các tàu biển thường được trang bị thiết bị EPIRB (đèn hiệu vô tuyến khẩn cấp). Thiết bị này sẽ tự động kích hoạt khi tàu chìm, nổi lên mặt nước và phát tín hiệu khẩn qua vệ tinh tới các trung tâm cứu hộ toàn cầu. “Nếu Vịnh Xanh 58 được lắp EPIRB, lực lượng chức năng có thể đã nhận được cảnh báo ngay lúc tai nạn xảy ra”, chuyên gia này nhận định.
Giám sát hành trình: Có mà như không?
Theo quy định ban hành năm 2024 của tỉnh Quảng Ninh, tất cả tàu tham quan vịnh Hạ Long đều phải đăng ký hành trình rõ ràng, được cấp phép rời bến và giám sát qua hệ thống GPS. Thuyền trưởng cũng phải trình báo hành trình tại các điểm neo đậu bằng Giấy phép đã được cấp ở cảng xuất phát. Trước khi cấp phép cho tàu hoạt động, cảng vụ có trách nhiệm kiểm tra hệ thống giám sát hành trình để đảm bảo đang vận hành bình thường.
Quy trình xuất bến cũng được kiểm soát nhiều lớp: từ danh sách khách, vé tham quan, kiểm tra trọng tải, cho đến lệnh xuất bến được cấp và lưu trữ bởi Biên phòng.
Tuy nhiên, thực tế cho thấy khi Vịnh Xanh 58 mất kết nối GPS từ 14h05, không có cơ quan nào – bao gồm cả Cảng vụ, Ban Quản lý vịnh hay Biên phòng – phát hiện và xử lý kịp thời. Đến nay, vẫn chưa có đơn vị nào xác nhận liệu việc mất tín hiệu GPS có được hệ thống giám sát ghi nhận hay bị bỏ qua hoàn toàn. Điều này tiếp tục đặt ra dấu hỏi lớn về hiệu quả thực tế của hệ thống giám sát tàu du lịch hiện nay.
Cảnh báo giông lốc: Đã đủ nhanh và hiệu quả?
Theo quy định hiện hành tại tỉnh Quảng Ninh, khi tàu du lịch di chuyển trong vùng nước cảng, bến hoặc khu vực tiềm ẩn nguy cơ va chạm, thời tiết xấu như mưa, sương mù, gió mạnh…, thuyền trưởng buộc phải trực tiếp điều khiển phương tiện, thợ máy phải có mặt tại buồng máy, và thuyền viên phải túc trực trên boong ở các vị trí trọng yếu. Ngoài ra, không được phép để hành khách đứng, ngồi, di chuyển quanh mạn tàu, mũi, lái hoặc boong dạo nhằm đảm bảo an toàn.
Trong trường hợp thời tiết chuyển biến xấu, không đảm bảo an toàn hành trình, thuyền trưởng có trách nhiệm thông báo cho hành khách, điều hướng tàu vào nơi tránh trú an toàn và lập tức liên lạc với Cảng vụ để thông báo vị trí neo đậu và diễn biến thời tiết. Đồng thời, Cảng vụ cũng có trách nhiệm phát cảnh báo và hướng dẫn tàu du lịch tìm nơi tránh trú khi phát hiện thời tiết bất thường.
Tuy nhiên, trong vụ việc nghiêm trọng xảy ra với tàu Vịnh Xanh 58 ngày 19/7, giông lốc ập đến quá bất ngờ khiến tàu bị xô nghiêng rồi lật úp chỉ trong vài giây. Các quy trình xử lý khẩn như cảnh báo hành khách, điều hướng về nơi an toàn hay liên hệ Cảng vụ đều không thể thực hiện. Câu hỏi đặt ra: Liệu có cách nào để cảnh báo sớm và cập nhật diễn biến thời tiết cho thuyền trưởng kịp thời hơn?
Tại cuộc họp báo chiều 19/7, ông Bùi Hồng Minh – Phó Giám đốc Sở Xây dựng Quảng Ninh – cho biết hiện nay Cảng vụ Hàng hải Quảng Ninh đã phối hợp với Trung tâm Khí tượng Thủy văn tỉnh trong nhiều năm qua để cập nhật thời tiết vịnh Hạ Long. Mỗi ngày có ba bản tin cố định được phát hành.
Cụ thể, trong ngày xảy ra tai nạn, hai bản tin buổi sáng lúc 6h30 và 10h đều cho thấy thời tiết thuận lợi, gió cấp 2-3. Việc tàu Vịnh Xanh 58 rời cảng Bãi Cháy lúc 12h45 là hoàn toàn hợp lệ.
Tuy nhiên, điểm nghẽn nằm ở thời gian: mãi đến 13h30, bản tin cảnh báo giông lốc bất thường mới được phát đi – đúng thời điểm tàu đang đi vào vùng nguy hiểm, và chỉ vài phút sau, tai nạn kinh hoàng đã xảy ra.
Vụ việc một lần nữa đặt ra yêu cầu cấp thiết về hệ thống cảnh báo thời tiết thời gian thực, có khả năng phát hiện và truyền tải thông tin một cách chủ động và tự động tới từng tàu đang hoạt động ngoài vịnh – thay vì phụ thuộc hoàn toàn vào bản tin định kỳ.
Bởi trong thiên tai, chậm một phút có thể là chậm mãi mãi.
